Κιτρέα η Λεμονέα (limon)

 

Aνήκει στην οικογένεια των Εσπεριδοειδών. Η λεμονιά μπορεί να μεγαλώσει μέχρι 6 μέτρα σε ύψος, όμως συνήθως είναι πιο κοντή. Στην λεμονιά τα φύλλα – πράσινα και λαμπερά – υπάρχουν ταυτόχρονα με τα λευκά άνθη. Οι λεμονιές φυτρώνουν σε τροπικά και εύκρατα κλίματα και δεν αντέχουν πολύ χαμηλές θερμοκρασίες• ευδοκιμεί σε περιοχές με μεγάλη ηλιοφάνεια. Μεγάλη παραγωγή λεμονιών συναντά κανείς στην Ισπανία, την Πορτογαλία, την Ιταλία και άλλες μεσογειακές χώρες, την Αργεντινή, την Ινδία, την Βραζιλία και τις ΗΠΑ. Μπορούν να φυτευτούν ως φυτά κήπου ή και σε γλάστρα αν κλαδεύονται για να παραμείνουν μικρές. Υπάρχουν διάφορες ποικιλίες λεμονιών, όπως τα Εύρηκα, Λισαβόνας και Μέγερ.
Ο καρπός χρησιμοποιείται κυρίως για τον χυμό του, παρόλο που χρησιμοποιούνται επίσης το πιο σαρκώδες μέρος και ο φλοιός του, ιδιαίτερα στην μαγειρική. Ο χυμός του λεμονιού περιέχει περίπου 5% κιτρικό οξύ, το οποίο δίνει στα λεμόνια την χαρακτηριστική ξινή τους γεύση.
Το λεμόνι είναι καλλιεργημένο υβρίδιο που προέρχεται από άγριες ποικιλίες όπως το κίτρο και το μανταρίνι. Είναι άγνωστο πού και πότε έγινε αυτή η διασταύρωση. Ο κίτρος, προφανώς ο καρπός στον οποίο αναφέρεται ο Πλίνιος στη Φυσική ιστορία (XII, vii.15) ως το malum medicum — τον "ιατρικό καρπό" — είναι, κατά τα φαινόμενα, το πρώτο εσπεριδοειδές που ήταν γνωστό στη Μεσόγειο. Απεικονίσεις εσπεριδοειδών δέντρων υπάρχουν σε ρωμαϊκά μωσαϊκά στη Βόρεια Αφρική, αλλά η πρώτη σαφής περιγραφή του λεμονιού συναντάται στις αρχές του 10ου αιώνα, σε πραγματεία περί γεωργίας του Άραβα Κούστους Αλ-Ρούμι. Περί τα τέλη του 12ου αιώνα, ο Ιμπν Τζαμί, προσωπικός γιατρός του μεγάλου μουσουλμάνου ηγέτη Σαλαντίν, έγραψε πραγματεία περί του λεμονιού. Πιστεύεται ότι οι πρώτες λεμονιές καλλιεργήθηκαν στο οροπέδιο Ντεκάν στην κεντρική Ινδία. Η ονομασία "λεμόνι" προέρχεται από την περσική λέξη (لیمو Limu), η οποία είναι συγγενική με τη σανσκριτική λέξη nimbuka. Λεμονιές καλλιεργήθηκαν στη Γένοβα στα μέσα του 15ου αιώνα και εμφανίστηκαν στις Αζόρες το 1494. Πρόσφατες έρευνες έχουν επισημάνει λεμόνια στα ερείπια της Πομπηίας. Τα λεμόνια χρησιμοποιήθηκαν παλιά από το Βρετανικό Βασιλικό Ναυτικό για την καταπολέμηση του σκορβούτου, καθώς παρείχαν μεγάλη ποσότητα βιταμίνης C.

ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ
Πλούσιο σε βιταμίνη C, καθώς και σε βιταμίνες Β1, Β2, Β3, Β6 το λεμόνι αποτελεί μια μικρή διατροφική έκπληξη. Πέρα από τις σημαντικές αυτές βιταμίνες, το λεμόνι είναι πλούσιο και σε πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, κάλιο, φώσφορο, μαγνήσιο, πυρίτια, νάτριο, ασβέστιο καθώς και σε μεταλλικά άλατα. Οι αντιοξειδωτικές του ιδιότητες, το καθιστούν πρωταγωνιστή στην καταπολέμηση διαφόρων ειδών καρκίνου αλλά και στην προστασία της καρδιάς. Έχει αντιπυρετική δράση ενώ θεωρείται και ένα από τα αποτελεσματικότερα φυσικά αντιμικροβιακά για την καταπολέμηση διαφόρων ιών, λοιμώξεων και φλεγμονών. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο, το γεγονός ότι οι παλιότερες γενιές, το χρησιμοποιούσαν , για να θεραπεύσουν τα τσιμπήματα από έντομα, τσούχτρες αλλά και να «ρίξουν» τον υψηλό πυρετό.
Το λεμόνι συμβάλλει στην καλή διατήρηση των αγγείων, ωφελεί την όραση και βοηθά στην καλύτερη απορρόφηση του σιδήρου. Κι επειδή έχει αποδειχθεί, πως διαθέτει διουρητική και κυρίως λιποδιαλυτική δράση, πολλοί χρησιμοποιούν τον χυμό του και κατά την διάρκεια της δίαιτας. Αποτελεί ιδανικό φάρμακο για την αντιμετώπιση των χειμωνιάτικων λοιμώξεων και άλλων προβλημάτων υγείας• ο χυμός του συστήνεται σε όλες τις προληπτικές και θεραπευτικές αγωγές των λοιμώξεων του αναπνευστικού, αλλά και για την τόνωση του ανοσοποιητικού συστήματος, βοηθώντας την αύξηση των λευκών αιμοσφαιρίων.
Καταπολεμά την δυσπεψία και τις καούρες• μερικές σταγόνες λεμονιού σ’ ένα ποτήρι νερό ανακουφίζει αμέσως. Ο οργανισμός για να αφομοιώσει τις τροφές εκκρίνει διάφορα γαστρικά υγρά, με πιο δυνατό από όλα το υδροχλωρικό οξύ, του οποίου η υπερέκκριση προκαλεί την καούρα. Αν έχετε υπερέκκριση και πιείτε λίγο χυμό λεμονιού (δηλαδή φυσικό κιτρικό οξύ), το στομάχι σας θα πάψει να παρασκευάζει υδροχλωρικό οξύ• έτσι, η πέψη γίνεται καλύτερα και χωρίς καούρες. Το λεμόνι, επειδή ενεργοποιεί το ανοσοποιητικό μας σύστημα (αυξάνοντας τα λευκά αιμοσφαίρια) θεωρείται και άριστο αιμοστατικό. Για παράδειγμα, μετά την εξαγωγή κάποιου δοντιού, μερικές σταγόνες λεμόνι επάνω στο σημείο της πληγής βοηθούν στην επούλωση. Ακόμα, το ίδιο θετικό αποτέλεσμα έχει ο χυμός του λεμονιού και σε ρινορραγίες: ποτίζετε με μερικές σταγόνες λεμονιού ένα βαμβάκι, το οποίο τοποθετείτε μέσα στο ρουθούνι. Επίσης, οι γαργάρες με χυμό λεμονιού κάνουν πολύ καλό σε ευαίσθητα ούλα, αλλά και στις άφθες του στόματος.
Πολύ αποτελεσματικό αποδεικνύεται και στην ρύθμιση του κυκλοφορικού συστήματος και κυρίως για στην καταπολέμηση της υψηλής πίεσης• συνιστάται επίσης σε δίαιτες κατά της χοληστερίνης και της αρτηριοσκλήρυνσης. Τέλος, όντας ισχυρό βακτηριοκτόνο μπορούμε να χρησιμοποιείτε τον χυμό του στα ωμά θαλασσινά (καταστρέφει το 92%των βακτηριδίων που περιέχουν). Επίσης, καλό είναι να ρίχνετε αρκετό λεμόνι στις κονσέρβες, καθώς και στο σιτεμένο κρέας. Δεν είναι τυχαίο που ο χυμός του λεμονιού θεωρείται το καλύτερο αντίδοτο στις τροφικές δηλητηριάσεις.
Όπως κάθε το εξαιρετικά θρεπτικό για τον οργανισμό, έτσι και η υπερκατανάλωση λεμονιού κρύβει μικρές «παγίδες». Πιο συγκεκριμένα, αναφερόμαστε στη δημιουργία τερηδόνας και αποχρωματισμού των δοντιών, που μπορεί να προκαλέσουν οι μεγάλες ποσότητες λεμονιού καθώς και στις ενοχλήσεις στο στομάχι και τις γαστρεντερικές διαταραχές, που μπορεί να προκληθούν σε έναν οργανισμό. Και φυσικά, λόγω της ιδιαίτερης όξινης φύσης του, το λεμόνι, θα πρέπει να καταναλώνεται με φειδώ από όσους πάσχουν από υπόταση ή αναιμία. Πέρα από την μαγειρική, όπου συνοδεύει θαυμάσια κρεατικά, ψάρια, χορταρικά και σαλάτες, το λεμόνι χρησιμοποιείται ευρύτατα και στην ζαχαροπλαστική καθώς αποτελεί απαραίτητο συστατικό πολλών γλυκισμάτων.

ΑΛΛΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ

• Στην κουζίνα χρησιμοποιείται ακόμη για να μην μαυρίζουν τα κομμένα φρούτα και λαχανικά ή για να ξεμυρίσουν τα χέρια από τα ψάρια 
• Για τις δυσάρεστες μυρωδιές της κουζίνας: Βράστε φέτες λεμονιού σε λίγο νερό.
• Για τις ανοξείδωτες βρύσες: Γυαλίστε τες τρίβοντάς τες με μια φέτα λεμόνι. 
• Για την σκουριά και το γράσο: Ο χυμός του λεμονιού αναμεμειγμένος με χοντρό αλάτι είναι ιδανικός για τα καθαρίσετε. Αν είναι σε λευκό ύφασμα ρίξτε λεμόνι και αλάτι και αφήστε το στον ήλιο για μία με δύο ώρες. Έπειτα πλύνετε το όπως συνηθίζετε. 
• Στο πλυντήριο ρούχων:  Για αστραφτερό λευκό χρώμα, προσθέστε μισή κούπα χυμού λεμονιού όταν ξεβγάζει το πλυντήριο. 

Λεμονάδα "Θαλλώ" 

 Συστατικά: Χυμός Λεμονιού, Νερό, Ζάχαρη, Λεβάντα


ΣΥΝΤΑΓΗ

ΛΕΜΟΝΑΔΑ (ΣΥΜΠΥΚΝΩΜΕΝΟΣ ΧΥΜΟΣ) 
Υλικά 
Λεμόνια
Ζάχαρη
Νερό
Λεβάντα

Εκτέλεση 

Πλένω καλά τα λεμόνια και αφαιρώ τις φλούδες τους,μόνο το κίτρινο αποφεύγοντας το λευκό μέρος.Μέρος της φλούδας θα χρησιμοποιήσω για να αρωματίσω το σιρόπι και το υπόλοιπο θα χρησιμοποιηθεί για παρασκευή ευωδιαστού λικέρ λεμονιού! Στύβω τα λεμόνια και κρατώ τον χυμό τους σε μια μεγάλη κανάτα.Παράλληλα βάζω σε μια κατσαρόλα 330 ml νερό και ένα(1) κιλό ζάχαρη και ανακατεύω σε μέτρια φωτιά το μείγμα έως ότου δεν νοιώθω τους κόκκους της ζάχαρης.Εάν θέλετε να αρωματίσετε το σιρόπι θα ήταν καλό να προσθέσετε μερικές φλούδες λεμονιού και λίγα φρέσκα φύλλα λεβάντας.Όταν το σιρόπι είναι έτοιμο το αποσύρουμε από την φωτιά αφαιρούμε τις φλούδες και τα φύλλα λεβάντας και το αφήνουμε να κρυώσει.Έπειτα αναμειγνύω τον χυμό λεμονιού με το σιρόπι σε ίσα μέρη(όσο χυμό τόσο σιρόπι) και γεμίζω καλά πλυμένα και αποστειρωμένα μπουκάλια.

Διατηρείτε στο ψυγείο για αρκετούς μήνες ωστόσο εάν φροντίσουμε να κλείσουμε αεροστεγώς τα μπουκάλια μας διατηρείτε και εκτός ψυγείου σε σκοτεινό και σκιερό μέρος..Σερβίρετε αραιωμένο με νερό σε αναλογία 1:3 προσθέτοντας λίγο πάγο και μερικά φρέσκα φύλλα λεβάντας ή δυόσμου.Εναλλακτικά εάν αντικαταστήσουμε το νερό μα φυσικό ανθρακούχο νερό τότε έχουμε ένα εύγευστο και απόλυτα υγιεινό αναψυκτικό. 

Λικέρ Λεμόνι "Θαλλώ"

Συστατικά: Λεμόνι, Βότκα, Νερό, Ζάχαρη, Λεβάντα. 

ΣΥΝΤΑΓΗ

ΛΙΚΕΡ ΛΕΜΟΝΙ (LIMONCELLO)

Υλικά 

6 λεμόνια

2 κλαδάκια λεβάντας (προαιρετικά)

1 λίτρο βότκα (ή ρούμι απλό)

400ml Νερό

700 γρ. ζάχαρη

Εκτέλεση

Αφαιρώ τις φλούδες από τα λεμόνια με τον πατατοκαθαριστή, μόνο το κίτρινο, όχι το άσπρο. 

Τις βάζω σε μεγάλο βάζο που κλείνει ερμητικά με το οινόπνευμα και την λεβάντα και αφήνω σε σκοτεινό μέρος για 4 εβδομάδες. Θα έχει πάρει κίτρινο χρώμα, Σουρώνω το μείγμα. 

Ετοιμάζω σιρόπι με τη ζάχαρη και το νερό, βράζοντας τόσο ώστε να λιώσει η ζάχαρη. Αφήνω να κρυώσει πριν το ρίξω στο οινόπνευμα. Αφήνω να σταθεί για μια βδομάδα ακόμα και γεμίζω γυάλινα μπουκάλια. 

Σερβίρεται κρύο. 

William Adolph Bougereau - Girl Holding Lemons

Δενδρολίβανον (Rosmarinus officinalis)

Το δενδρολίβανο (Rosmarinus officinalis) είναι πολυετές ημίθαμνος, αειθαλές. Ανήκει στην οικογένεια των Χειλανθών. Φτάνει μέχρι τα 1,5 μέτρα ύψος ή και περισσότερο και έχει ξυλώδη κορμό. Τα κλαδιά του είναι πολλά και ξυλώδη στην βάση τους, ενώ τρυφερά στην κορυφή. Τα άνθη του είναι κυανόλευκα και σπάνια λευκά• ανθίζει σχεδόν όλο τον χρόνο και συλλέγουμε το υπέργειο τμήμα από την άνοιξη μέχρι το φθινόπωρο. Η ξήρανση γίνεται στην σκιά με τα κλαδιά κρεμασμένα από ψηλά σαν ανάποδο μπουκέτο.

Στην πατρίδα μας φύεται άγριο. Ακόμα, υπάρχει άγριο στην Ιταλία, Ισπανία, Ουγγαρία, Τυνησία, Αλγερία, Μαρόκο, Κορσική και σε τεράστια ποσότητα στα βουναλάκια της Προβηγκίας. Σήμερα καλλιεργείται σε ολόκληρο τον κόσμο για καλλωπιστικούς, γαστρονομικούς, φαρμακευτικούς και αρωματικούς σκοπούς.

Η οσμή του είναι κεντριστική, ευώδης, ευχάριστη και δυνατή. Η γεύση του πικρή και θερμή.

Δενδρολίβανο είναι η νεοελληνική ονομασία του φυτού ενώ λιβανωτίς εστεφανωμένη η αρχαία. Πιθανώς να είναι η τέταρτη Λιβανωτίς του Διοσκουρίδη την οποία, όπως λέει, οι Ρωμαίοι εκάλουν Ροσμανίνουμ (ευφραίνει τους Θεούς). Η λατινική του ονομασία, rosemarinus, είναι σύνθετη από τις λέξεις ros, που σημαίνει δροσιά και marinus που σημαίνει θαλάσσιος, δηλαδή «δροσιά της θάλασσας». Ο Νίκανδρος την αναφέρει ως Λιβανωτίς καγχρυφόρος, ή Καγχρυόεσσα.

Η ελληνική μυθολογία παρουσιάζει το δεντρολίβανο να εμφανίζεται από την θάλασσα μαζί με την αναδυόμενη θεά Αφροδίτη και εκεί αποδίδεται η προέλευση της λατινικής του ονομασίας Ros Marinus, δηλαδή δροσοσταλίδα της θάλασσας.
Σύμφωνα με την χριστιανική παράδοση, πήρε το όνομά του από την Παναγία, η οποία άφησε το μανδύα της πάνω στο θάμνο. Μέχρι το επόμενο πρωί, τα λουλούδια του θάμνου είχαν γίνει μπλε και από τότε ονομάστηκε rose of Mary.


Είναι γνωστό ως φυσικό φάρμακο από την αρχαιότητα ακόμα, καθώς θεωρείται ότι ενισχύει και ενεργοποιεί την μνήμη, πεποίθηση που υπάρχει και στις μέρες μας. Στην αρχαία Ελλάδα, οι μαθητές έβαζαν άνθη δενδρολίβανου στα μαλλιά τους όταν μελετούσαν για εξετάσεις, ενώ οι πενθούντες έριχναν δενδρολίβανο στον τάφο ως ένδειξη αιώνιας μνήμης. Στην αρχαία Αγγλία, η ικανότητά του να ενισχύει την μνήμη το μετέτρεψε σε σύμβολο αφοσίωσης.

Ο Ναπολέων χρησιμοποιούσε τις ιδιότητες του βοτάνου για την διέγερση του νου του. Λέγεται πως χρησιμοποιούσε 60 μπουκαλάκια με κολόνια δενδρολίβανου το μήνα. Του θύμιζε τα παιδικά του χρόνια στην Κορσική, όπου ακόμα φυτρώνει άγριο το δενδρολίβανο στις βουνοπλαγιές, και πίστευε πως το δυνατό του άρωμα τον καθιστούσε ικανό να σχεδιάζει τις στρατιωτικές του τακτικές. Ερευνητές στις ΗΠΑ αποκάλυψαν πως η εισπνοή αρώματος δενδρολίβανου προκαλεί αυξημένη ηλεκτρική δραστηριότητα στο κομμάτι του εγκεφάλου που σχετίζεται με τους μηχανισμούς λογικής σκέψης.

Η δυνατή μυρωδιά του δενδρολίβανου θεωρούνταν ότι διώχνει τις ασθένειες και συχνά καιγόταν ως λιβάνι για να εξαγνίζει τον αέρα στις καμάρες των αρρώστων. Το δενδρολίβανο περιέχει ουσίες που διεγείρουν το ανοσοποιητικό σύστημα, αυξάνουν την αιματική κυκλοφορία και βελτιώνουν την διαδικασία της πέψης. Περιλαμβάνει όμως και αντιφλεγμονώδεις παράγοντες που μπορούν να συνεισφέρουν στην μείωση της έντασης των επεισοδίων του άσθματος.
Η θερμή και αναζωογονητική επίδραση του δενδρολίβανου βοηθά στο να καθαρίσει το φλέγμα από το κεφάλι και το στέρνο, ιδιότητα που εξηγεί εξηγεί την παραδοσιακή χρήση του ως θεραπευτικό των βαρέων αναπνευστικών ασθενειών όπως έντονη βρογχίτιδα, κοκκύτη και κρυολογήματα. Σ' αυτή την κατάσταση κάνει καλό να ρίχνουμε λίγες σταγόνες από έλαιο σε χαρτοπετσέτα τοποθετημένη κοντά στο μαξιλάρι του ασθενή ώστε να μπορεί να το μυρίζει ή να το διαλύουμε σε γλυκό αμυγδαλέλαιο για εντριβή στο στέρνο ή να το πίνει ως έγχυμα. Γενικά στις ιδιότητές του σημειώνεται ως τονωτικό (για την υπερκόπωση), διεγερτικό, καρδιοτονωτικό, υπερτασικό, αποχρεμπτικό και αντισηπτικό (σε χρόνιες βρογχίτιδες, γρίπη, κοκίτη και άσθμα), χωνευτικό, σπασμολυτικό, αντιαρθριτικό και αντιβακτηριδιακό.
Διατροφικά το δενδρολίβανο είναι πολύ πλούσιο σε φυτικό σίδηρο, ασβέστιο και βιταμίνη Β6, ενώ είναι επίσης καλή πηγή φυτικών ινών.
Φαίνεται πως μπορεί να αυξήσει την αιματική κυκλοφορία στον εγκέφαλο, βελτιώνοντας την συγκέντρωση• η αύξηση της κυκλοφορίας του αίματος στον στο κεφάλι, καταπολεμά επίσης τους πονοκεφάλους και τις ημικρανίες. Παράλληλα, και χάρη στην ίδια ιδιότητά του, αποτελεί την καλύτερη φυσική θεραπεία για την αντιμετώπιση της τριχόπτωσης, καθώς ενισχύει την τριχοφυΐα στο τριχωτό της κεφαλής. Σύμφωνα με μια επιστημονική μελέτη το καρνοσικό οξύ που περιέχει το δενδρολίβανο, προστατεύει τον εγκέφαλο από τις ελεύθερες ρίζες, μειώνοντας τον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου και νευροεκφυλιστικών νόσων όπως το Alzheimer.

Το Δενδρολίβανο χρησιμοποιείται ευρέως στην μεσογειακή κουζίνα, για τον αρωματισμό κρεάτων και ψαριών.

Καλλιέργεια σε Γλάστρα

Το Δενδρολίβανο είναι πολυετές φυτό και φτάνει σε ύψος μισό με ένα μέτρο. Η συλλογή των φύλλων του γίνεται από την Άνοιξη έως το Φθινόπωρο. Πολλαπλασιάζεται με σπόρους, μοσχεύματα και παραφυάδες. 

• Μπορείτε να τοποθετήσετε τις παραφυάδες σε γλάστρα από τον Ιανουάριο έως το Μάρτιο. Αν θέλετε να ξεκινήσετε το Δενδρολίβανο από σπόρο, μπορείτε να το κάνετε από το Μάρτιο μέχρι τον Απρίλιο. 
• Ρίξτε σε μία γλάστρα μερικούς σπόρους και απλά σκεπάστε τους με λίγο χώμα. Θα μπορέσετε να μαζέψετε φύλλα τον επόμενο χρόνο. 
• Το Δενδρολίβανο θέλει να το βλέπει ο ήλιος. 
• Θα πρέπει να το ποτίζετε σε αραιά διαστήματα. 
• Αν κλαδέψετε καλά το Δενδρολίβανο το Σεπτέμβριο, θα το βοηθήσετε να αναβλαστήσει την άνοιξη. 

Επιμέλεια A.S.

Ντομάτα

Σάλτσα Ντομάτας "Θαλλώ"

Σάλτσα Ντομάτας με Μανιτάρια και Πιπεριές Φλωρίνης
Συστατικά : Ντομάτα, Μανιτάρια, Πιπεριές Φλωρίνης, Κρεμμύδι, Ελαιόλαδο, Αλάτι, Πιπέρι.



Σάλτσα Ντομάτας με Βασιλικό
Συστατικά: Ντομάτα, Βασιλικός, Κρεμμύδι, Σκόρδο, Ελαιόλαδο, Αλάτι, Πιπέρι.


Σάλτσα Ντομάτας με Καρότο και Σέλερι
Συστατικά: Ντομάτα, Καρότο, Σέλερι, Κρεμμύδι, Ελαιόλαδο, Αλάτι, Πιπέρι. Ιδανική για όσπρια.




Σάλτσα Ντομάτας με Θυμάρι και Κόκκινο Κρασί
Συστατικά: Ντομάτα, Θυμάρι, Κόκκινο Κρασί, Δάφνη, Ελαιόλαδο, Αλάτι, Πιπέρι.

Χυμός Ντομάτας και Σκόνη Ντομάτας "Θαλλώ"

Χυμός Ντομάτας
Συστατικά: Ντομάτα, Ελαιόλαδο, Αλάτι.

Η ντομάτα (Solanum lycopersicum) ανήκει στην ευρύτερη οικογένεια των Σολανωδών (Solanaceae) στην ίδια οικογένεια με την πατάτα, την μελιτζάνα και τον καπνό. Kατακόκκινη και ζουμερή, πρωταγωνιστεί χρόνια στις σαλάτες μας και φτιάχνει τις πιο νόστιμες σάλτσες. Ωστόσο, η ντομάτα δεν είναι μόνο μία: Οι βοτανολόγοι μετρούν δεκάδες είδη (ροζ ντομάτες, ντομάτες που δεν κοκκινίζουν ποτέ, ντομάτες-τσέρι, ντομάτες μπονσάι, πομοντόρια κλπ.). Στην Ευρώπη, όπου εμφανίστηκε τον 16ο αιώνα, πάνω από 200 χρόνια θεωρούνταν δηλητηριώδης καρπός και γι’ αυτό χρησιμοποιούνταν μόνο για διακοσμητικούς σκοπούς σε κτήματα και κήπους. Σιγά-σιγά, όμως, κάποιοι την δοκίμασαν και από τότε άνοιξαν ένα λαμπρό γευστικό, αλλά και θρεπτικότατο πεδίο στον τομέα της γαστρονομίας. Αν και από βοτανολογική άποψη η ντομάτα θεωρείται φρούτο, ωστόσο, επειδή δεν διαθέτει την γλυκύτητα των άλλων φρούτων, αλλά η γεύση της είναι όξινη, δεν καταναλώνεται ως επιδόρπιο. Πρόκειται για «βόμβα» γεύσης και βιταμινών και, όπως θα δούμε, βάσει επιστημονικών ερευνών, «βάλσαμο» για την υγεία μας.

● Οι βιταμίνες, τα μέταλλα και τα ιχνοστοιχεία της ενισχύουν το ανοσοποιητικό σύστημα, προστατεύουν από τον καρκίνο, ρυθμίζουν το σάκχαρο, βοηθούν στην μείωση της χοληστερίνης και ενισχύουν τα οστά.

● Είναι εξαιρετική πηγή βιταμινών Α, C και Κ, καλίου και μαγγανίου. Επίσης, είναι πολύ πλούσια σε βιταμίνη Ε (α-τοκοφερόλη), θειαμίνη, νιασίνη, βιταμίνη Β6, φυλλικό οξύ, μαγνήσιο, φώσφορο, χαλκό και β-καροτένιο.

● Έχει ισχυρή αντιοξειδωτική δράση, κυρίως λόγω της υψηλής της περιεκτικότητας σε λυκοπένιο.

Είναι έξοχη επιλογή, επειδή αποδίδει ελάχιστες θερμίδες και είναι πολύ πλούσια σε ωφέλιμα για την υγεία θρεπτικά συστατικά.
Συμβουλή: Η απορρόφηση και η συγκέντρωση του λυκοπενίου φαίνεται να είναι υψηλότερη όταν η ντομάτα είναι μαγειρεμένη, γι’ αυτό προτιμάτε να καταναλώνετε ψητές ντομάτες ή σάλτσες ντομάτας. Επίσης, επειδή το λυκοπένιο, το β-καροτένιο, η βιταμίνη Α και η βιταμίνη E είναι λιποδιαλυτά συστατικά, καλό είναι πάντα να συνοδεύεται με μία κουταλιά ελαιόλαδο για καλύτερη απορρόφηση.

Τι έδειξαν οι έρευνες;
Αντικαρκινική προστασία
● Ανάλυση 21 μελετών, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Cancer Epidemiology Biomarkers and Prevention» (Επιδημιολογία Βιοχημικών Δεικτών και Αντιμετώπισης Καρκίνου), επιβεβαιώνει ότι η κατανάλωση ντομάτας, και ειδικότερα μαγειρεμένης ντομάτας, παρέχει αυξημένη προστασία έναντι του καρκίνου του προστάτη. Όταν τα δεδομένα των 21 ερευνών συνδυάστηκαν και αναλύθηκαν, έδειξαν ότι όσοι έτρωγαν ωμές ντομάτες σε μεγάλη ποσότητα είχαν 11% λιγότερες πιθανότητες να εμφανίσουν καρκίνο του προστάτη, ενώ αυτοί που έτρωγαν μαγειρεμένες ντομάτες και προϊόντα τους είχαν ακόμη καλύτερη προστασία, με 20% λιγότερες πιθανότητες. Ακόμη και όσοι έτρωγαν μόνο μία ωμή ντομάτα την ημέρα παρουσίασαν μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του προστάτη κατά 3%. Αλλά και κατά την εμφάνιση καρκίνου του προστάτη, το λυκοπένιο συμβάλει στο να γίνει η ασθένεια λιγότερο επιθετική.
● Επίσης, ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται η προστασία που παρέχει το λυκοπένιο έναντι του καρκίνου του παγκρέατος, καθώς μελέτες έδειξαν ότι όσοι κατανάλωναν μεγάλες ποσότητες ντομάτας είχαν μέχρι και 31% μειωμένες πιθανότητες να εμφανίσουν καρκίνο του παγκρέατος.

Ωφέλιμη για τα αγγεία
Στα ευεργετικά οφέλη της ντομάτας συγκαταλέγεται η δράση της έναντι της αθηροσκλήρωσης. Αυτό μπορεί να αποδοθεί κυρίως στο κάλιο, στην βιταμίνη Β6, στην νιασίνη και στο φυλλικό οξύ που περιέχει. Η χορήγηση νιασίνης (στην θεραπευτική της μορφή) θεωρείται εδώ και χρόνια ασφαλής μέθοδος για την μείωση της χοληστερίνης, ενώ δίαιτες πλούσιες σε κάλιο έχουν δείξει ότι μπορούν να μειώσουν την αρτηριακή πίεση. Επίσης, η βιταμίνη Β6 και το φυλλικό οξύ απαιτούνται για την μετατροπή της επικίνδυνης ουσίας ομοκυστεΐνης σε άλλα αβλαβή μόρια. Η ομοκυστεΐνη έχει βρεθεί ότι καταστρέφει τα τοιχώματα των αγγείων και έχει συσχετιστεί άμεσα με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης εμφραγμάτων.

Λυκοπένιο, το θαυματουργό
Το λυκοπένιο είναι μια χρωστική φυτοχημική ένωση που προσδίδει και το κόκκινο χρώμα στις ντομάτες. Σε μικρότερες περιεκτικότητες, υπάρχει στο καρπούζι, στις φράουλες και στο γκρέιπφρουτ. Έχει γίνει πολλές φορές αντικείμενο έρευνας για τις ισχυρές αντιοξειδωτικές του ιδιότητες, καθώς εξουδετερώνει την καταστροφική επίδραση των ελεύθερων ριζών στον οργανισμό. Τα αποτελέσματα του λυκοπενίου έχουν επανειλημμένως μελετηθεί σε ανθρώπους και έχουν δείξει ότι προστατεύει από διάφορες μορφές καρκίνου, όπως του προστάτη, του πρωκτού, του μαστού, του ενδομητρίου, των πνευμόνων και του παγκρέατος καθώς επίσης μειώνει την χοληστερόλη.
(πηγή)

Καλλιέργεια Ντομάτας στον Κήπο ή την Βεράντα

Χυμός Ντομάτας - Σάλτσα Ντομάτας σε βάζα

Κάθε χρόνο αυτή την εποχή, φτιάχνουμε σπιτική σάλτσα ντομάτας σε μεγάλες ποσότητες για όλο το χειμώνα. Συνήθως την διατηρούμε σε βάζα αν και κάποιοι προτιμούν και τα μπουκάλια.


Η καλύτερη εποχή για να φτιάξουμε τις σάλτσες ντομάτας μας ξεκινά μετά το δεκαπενταύγουστο και τελειώνει αργά το Σεπτέμβρη. Αυτήν την εποχή, οι ντομάτες ωριμάζουν ευκολότερα αφού είναι η εποχή τους και είναι γεμάτες αρώματα του καλοκαιριού. Εκτός αυτού όμως, πωλούνται σε πολύ χαμηλές τιμές στις λαϊκές αγορές μια και υπάρχουν διαθέσιμες μεγάλες ποσότητες ντομάτας.

Χυμός Ντομάτας

Ντομάτες
Ελαιόλαδο
Αλάτι (μικρή ποσότητα, τόση ώστε απλά να λειτουργεί ως συντηρητικό)
Ζάχαρη (προαιρετικά)


Εκτέλεση:

Σε μια κατσαρόλα με βραστό νερό τοποθετούμε τις ντομάτες για 1 λεπτό. Αφήνουμε να κρυώσουν και αφαιρούμε την φλούδα την οποία μπορούμε να κρατήσουμε για να παρασκευάσουμε σκόνη ντομάτας!
Αλέθω την ντομάτα και την τοποθετώ σε μεγάλη κατσαρόλα. Βράζω, αρχικά σε δυνατή φωτιά, έως ότου κάνει αφρό και χρειάζεται ξάφρισμα. Το καλό ξάφρισμα είναι ένα από τα στοιχεία που συντελούν στην όσο το δυνατόν καλύτερη συντήρηση της. Την ντομάτα που ξαφρίζουμε δεν την πετάμε διότι μπορεί να γίνει μια πρώτης τάξεως καγιανάς ή κατ'άλλους στραπατσάδα (ακολουθεί συνταγή). Αφού ξαφρίσουμε λοιπόν χαμηλώνουμε την φωτιά ,προσθέτω το αλάτι και το ελαιόλαδο και συνεχίζει την βράση της για 30-45 λεπτά ανάλογα με την πυκνότητα της ντομάτας.
Στο μεταξύ έχω αποστειρώσει τα βάζα στα οποία θα τοποθετηθεί ο ντοματοχυμός και όταν αυτός είναι έτοιμος τον τοποθετώ καυτό και κλείνω καλά το καπάκι της συσκευασίας. Αμέσως αναποδογυρίζω το βάζο και το αφήνω σε αυτή την θέση έως ότου κρυώσει. Με τον τρόπο αυτό κλείνω αεροστεγώς την γυάλινη συσκευασία και συντελώ στην διατήρηση του προϊόντος. Διατηρείται σε σκιερό μέρος, σαν αυτό του ντουλαπιού ενώ όταν ανοιχθεί μπορεί να παραμείνει στο ψυγείο για 4 ημέρες.

Ιδανικό για κάθε χρήση στην μαγειρική, λόγου χάρη λαδερά, κοκκινιστά και όσπρια.

Σάλτσα Ντομάτας

Χυμός Ντομάτας
Ελαιόλαδο
Αλάτι
Μυρωδικά (βασιλικός, θυμάρι, κ.α.)
Μπαχαρικά (πιπέρι, σκόρδο κ.α.)
Άλλα Λαχανικά (κρεμμύδι, πιπεριά, καρότο, σέλερι, μανιτάρια, κ.α.)

Σε μια κατσαρόλα σωτάρω το κρεμμύδι, το σκόρδο και τα λαχανικά και ανακατεύω. Όταν μαλακώσουν, προσθέτω τον χυμό ντομάτας και αφήνω να πάρουν μια βράση και ξαφρίζω.
'Εν συνεχεία χαμηλώνω την φωτιά προσθέτω το αλάτι, το πιπέρι και το ελαιόλαδο και αφήνω να βράσει για περίπου 30 λεπτά έως ότου απορροφηθούν τα πολλά υγρά και αποκτήσει μια ελαφρώς συμπυκνωμένη μορφή. Λίγο πριν ολοκληρωθεί η βράση ρίχνω τα μυρωδικά για να κρατήσουν όλο το άρωμά τους. Κατόπιν, και ενώ είναι ακόμη ζεστή, τοποθετώ την σάλτσα σε αποστειρωμένα βάζα κλείνοντας την αεροστεγώς. Διατηρείται σε σκιερό μέρος, σαν αυτό του ντουλαπιού ενώ όταν ανοιχθεί μπορεί να παραμείνει στο ψυγείο για 4 ημέρες.

Σκόνη Ντομάτας
Δημιουργείται από τον φλοιό (φλούδα) της ντομάτας αφού πρώτα τον αφαιρέσουμε ζεματώντας την σε βραστό νερό για ένα λεπτό. Έπειτα στεγνώνουμε στον φούρνο σε πολύ χαμηλή θερμοκρασία για όση ώρα χρειαστεί έως ότου στεγνώσει πλήρως. Προσέχουμε να μην έχει κανένα υγρό σημείο. Ακολούθως αλέθουμε και η σκόνη ντομάτας είναι έτοιμη να γαρνίρει διάφορα πιάτα, και να χρησιμοποιηθεί στις σαλάτες· το άρωμά της παραπέμπει σε λιαστή ντομάτα λόγω της αποξήρανσής της. Συνοδεύει γευστικότατα μια φέτα ψωμιού (ζυμωτού κατά προτίμηση) το οποίο αφού περιχύσουμε με ελαιόλαδο, πασπαλίζουμε με λίγη σκόνη ντομάτας και εάν θέλουμε προσθέτουμε ένα κομμάτι τυρί φέτα.

ΣΥΝΤΑΓΗ

Καγιανάς ή στραπατσάδα

Ο καγιανάς είναι ένα παραδοσιακό φαγητό της Αρκαδίας που φτιαχνόταν από τα λίγα προϊόντα που είχαν στο σπίτι. Λίγες ντομάτες από το μποστάνι, μερικά αυγά από τις κοτούλες και το μεσημεριανό ήταν έτοιμο να καταναλωθεί με πολύ ψωμί για να χορτάσουν.

Είναι ιδανικό και σαν συνοδευτικό άλλων φαγητών.

Το φαγητό αυτό το φτιάχνουν και στα Εφτάνησα και λέγεται στραπατσάδα. Η λέξη πιθανών να προέρχεται από το Ιταλικό ρήμα strapazzare, που σημαίνει χειρίζομαι άγρια (κτυπώ, όπως κτυπάμε τα αυγά). Στην υπόλοιπη Ελλάδα λέγεται καγιανάς ή καϊκανάς.

Υλικά
8 μέτριες ώριμες ντομάτες
8 αυγά
Αλάτι
Φρεσκοτριμμένο πιπέρι
1/2 κ.γ. ρίγανη
1/3 κούπας ελαιόλαδο
1/2 κούπα τρίμματα φέτας


Εκτέλεση:

Ξεφλουδίζουμε τις ντομάτες και τις ψιλοκόβουμε με μαχαίρι. Εναλλακτικά χρησιμοποιούμαι την ξαφρισμένη ντομάτα από την διαδικασία προετοιμασίας του ντοματοχυμού.
Σε αντικολλητικό τηγάνι βάζουμε λίγο λάδι και μόλις ζεσταθεί προσθέτουμε τις ντομάτες και ανακατεύουμε μέχρι να εξατμιστεί όλος ο χυμός και να μείνει μια σάλτσα πηκτή.
Προσθέτουμε το αλατοπίπερο, τη ρίγανη, τη φέτα.
Προσθέτουμε τα αυγά στο μείγμα ανακατεύοντας μέχρι να ψηθούν τα αυγά.

Κρασί

Κρασί Θαλλώ

Το κρασί "Θαλλώ" παρασκευάστηκε από τις ποικιλίες Ροδίτης και Μαυρούδι.

Ροδίτης (ή Αλεπού, Ροδομούσι, Κανελλάτο, Κοκκινοστάφυλο,Λιτσιτσίνες, Σουρβιώτης, Κριτσανιστή, Ροϊδίτης)

Αρχαία γηγενής ποικιλία με μεγάλη εξάπλωση στην Ελλάδα, καλλιεργείται σε 32 νομούς αλλά την συναντάμε κυρίως στον νομό Αχαΐας (περιοχή Αιγιαλείας από όπου προέρχεται το συγκεκριμένο προιόν). Πρόκειται για μια καθαρά οινοποιήσιμη ποικιλία μια και έχει κουκούτσια αλλά και σαν βρώσιμη είναι αρκετά νόστιμη και τραγανή, ιδιαίτερα η ερυθρή παραλλαγή της, άλλωστε ένα από τα ονόματά της είναι Κριτσανιστή.

Πίσω από ταπερισσότερα ονόματά της κρύβεται προφανώς το ερυθρωπό της χρώμα. Η ποικιλία δεν είναι όμως αποκλειστικά ερυθρωπή αφού υπάρχουν πέντε κλώνοι της με χρώματα που ξεκινούν από το πράσινο ανοιχτό μέχρι και το ερυθρωπό. Από τους κλώνους περιζήτητος είναι ο ερυθρωπός που είναι γνωστός σαν Αλεπού. Σε αμπελώνες με σχετικό υψόμετρο και χαμηλές αποδόσεις δίνει αξιόλογα κρασιά με ισορροπημένη αλκοόλη και οξύτητα, πλούσια γεύση, καλό άρωμα. Διαφορετικό χαρακτήρα δίνει στις πολύ υψηλές παραγωγές.

Το τσαμπί της είναι συνήθως κυλινδροκωνικό, αραιό μετρίου μέχρι μεγάλου μεγέθους και οι ρόγες έχουν ανομοιογενή χρωματισμό που όμως σε πλήρη ωρίμανση μπορεί να γίνει ρόδινος.

Ο τρύγος αρχίζει στα τέλη του Σεπτέμβρη και φτάνει μέχρι τα μέσα του Οκτώβρη.

Μαυρούδι (ή Μαυροστάφυλο, Μαυράκι, Καρβουνιάρης)

Το Μαυρούδι καλλιεργείται στην Πελοπόννησο, την Στερεά Ελλάδα και την Θεσσαλία. Η οικογένεια είναι μεγάλη. Είναι μια ποικιλία μέτρια ζωηρή, παραγωγική, ευαίσθητη στις ασθένειες και ανθεκτική στη ξηρασία. Έχει μεγάλα σταφύλια, με μαυροκόκκινη φλούδα, με υψηλές τανίνες που ανταποκρίνεται έξοχα στην παλαίωση στο βαρέλι.

Ακολουθεί σύνδεσμος όπου μπορείτε να κατεβάσετε τευχίδιο της Γεωργικής Εταιρείας - έτος εκδόσεως 1918 - σχετικά με το κρασί και τον παραδοσιακό τρόπο παραγωγής του.

Το Κρασί - Γεωργική Εταιρεία

Το κρασί στην Αρχαία Ελλάδα

Υπάρχουν πληροφορίες που μας οδηγούν στο συμπέρασμα πως η οινοποία στην Αίγυπτο υπήρχε πριν από το 4000 π.Χ. : αναφέρονται βασιλικοί αμπελώνες, ενώ παραστάσεις σε τοίχους απεικονίζουν σκηνές από την αμπελουργική τέχνη και την οινοποίηση ή ακόμη και διάφορες ποικιλίες σταφυλιών. Γύρω στα 1700, στην Μεσοποταμία, ο Βαβυλώνιος βασιλιάς Χαμουραμπί εξέδωσε νόμους ειδικά για την τιμή πώλησης του κρασιού!

Από τα είδη της αμπέλου (γένος Vitis) χρησιμοποιείται κυρίως το είδος Vitis Vinifera, και από αυτήν προέρχεται η τεράστια ποικιλία τύπων σταφυλιού που χρησιμοποιούνται στην οινοποιία. Η Vitis Vinifera κατάγεται από τα νότια του Καυκάσου και της Κασπίας θάλασσας, πέρασε στην Ασία, όπου ο χυμός των σταφυλιών ονομάστηκε Βύνος, από το επίθετο του θεού των Αρίων. Βύνος σημαίνει αγαπητός. Από τον Βύνο προέρχεται η λέξη οίνος.

Γρήγορα, όμως, η φήμη των σπουδαίων οινοποιών περνά στους Φοίνικες και τους Έλληνες. Οι εδαφολογικές και οι κλιματολογικές συνθήκες επέτρεψαν να συμβεί κάτι τέτοιο, αφού το αμπέλι έδινε καλύτερες ποικιλίες στα μεσογειακά κλίματα. Οι Φοίνικες μάλιστα ήταν και ξακουστοί στο εμπόριο οίνων αφού έχουν βρεθεί φοινικικοί κρασοαμφορείς σε κάθε περιοχή της ανατολικής και κεντρικής Μεσογείου. Έτσι, γνώρισαν και οι Έλληνες το κρασί, τουλάχιστον πριν το 1700 π.Χ., αφού τόσο οι Μυκηναίοι, όσο και άλλοι προγενέστεροι λαοί, Μινωϊτες και Κυκλαδίτες είχαν ανεπτυγμένες εμπορικές σχέσεις μ’ αυτούς.

Σύμφωνα με κάποιους ερευνητές η πρώτη καλλιέργεια αμπελιού έγινε στην Κρήτη, ενώ για κάποιους άλλους στην Θράκη και χρονολογούνται γύρω στο 1000 π.Χ. Στις Αχάρνες της Κρήτης μάλιστα έχει βρεθεί και έχει διασωθεί το πιο παλιό πατητήρι στον κόσμο. Όπως και αν έχουν τα πράγματα, οι Έλληνες διέπρεψαν στην οινοποιία, μονοπωλώντας σχεδόν την αγορά για αιώνες.

Ο Όμηρος χαρακτηρίζει «πολυστάφυλον» την Άρνη της Βοιωτίας και την Ιστιαία, «αμπελόεσσαν» την Επίδαυρο της Αργολίδας, «Πήδασον αμπελόεσσαν» την Μεθώνη της Μεσσηνίας. Ο Πίνδαρος ονομάζει «Μύσιον αμπελόεν Πεδίον» την αρχαία Μυσία, ο Στράβων «σφόδρα ευάμπελον» την ασιατική πόλη Πρίαπο και τις γειτονικές της, ο Αθήναιος μαρτυρεί για τις αμπελόφυτες εκτάσεις στις όχθες του Νείλου. Τις αμπελουργικές εργασίες και την οινοποίηση στην αρχαιότητα, περιγράφουν ο Θεόφραστος στα έργα του «Φυτών Ιστορίαι», «Φυτών Αιτίαι», «περί Οσμών», ο Βιργίλιος στα Γεωργικά, ο Πλίνιος, ο Κασσιανός Βάσσος στα «Γεωπονικά», και διάφοροι άλλοι. Ονομασίες πόλεων όπως Οινόη, Οινούς, Οινοποειάς (η Αίγινα), Οινούσαι, Οινόφυτα μαρτυρούν για την διαδεδομένη καλλιέργεια της αμπέλου και την οινοποίηση στον ελλαδικό χώρο.
Σπέρματα της αμπέλου από την εποχή του ορείχαλκου βρέθηκαν στα σπήλαια της Τίρυνθας και του Ορχομενού, απολιθωμένα φύλλα και σπέρματα αμπέλου στη μεσημβρινή Ευρώπη, φύλλα και σπέρματα αμπέλου σε αιγυπτιακούς τάφους της 6ης χιλιετηρίδος π.Χ. Η αρχαιότερη ύπαρξη κρασιού στην Ελλάδα της Εποχής του Χαλκού αποδεικνύεται από τα αποτελέσματα των αναλύσεων των ευρημάτων σε πίθους που έφεραν στο φως οι ανασκαφές στην Μύρτο, πρωτομινωικό οικισμό της 3ης χιλιετηρίδος π.Χ., στην νότια ακτή της Κρήτης. Οι επιστημονικές αναλύσεις μιας τριποδικής χύτρας εποχής 1900-1700 π.Χ., που βρέθηκαν στην Μύρτο, αποκαλύπτουν κρασί με ρητίνη αποθηκευμένο σε καπνισμένο δρύινο βαρέλι ή με προσθήκη καπνισμένων κομματιών δρυός μέσα στο βαρέλι, όπως δείχνουν οι λακτόνες δρυός που ανιχνεύθηκαν. Η ξεχωριστή γεύση την οποία προσδίδει στο κρασί μια τέτοια προσθήκη μοιάζει με την σημερινή του σκωτσέζικου ουίσκι. Στις Μυκήνες, οι αναλύσεις θραυσμάτων τοιχωμάτων αμφορέων, πίθων, και κυλίκων, έδειξαν ότι περιείχαν διάφορα είδη κρασιού: απλό, με ρητίνη, με κάποιο προϊόν που δεν παρασκευαζόταν με ζύμωση (ίσως χυλό ή υδρόμελι).Οι αναλύσεις των ευρημάτων σε αγγεία (τριποδικές χύτρες, μαγειρικές λεκάνες, μαγειρικούς αμφορείς, κωνικά κύπελλα, ρυτά), από την Κρήτη, τις Μυκήνες, και την Ηπειρωτική Ελλάδα και την Κύπρο, στα 1600-1100 π.Χ. παρέχουν ενδείξεις για την παρουσία βοτάνων στο κρασί και στο κρασί με ρητίνη όπως׃ απήγανο, λεβάντα, δάφνη, φασκόμηλο, αλλά και οδηγούν στην πιθανότητα ύπαρξης ενός ανάμεικτου ζυμωμένου ποτού αποτελούμενου από κρασί, ζύθο από κριθάρι, και υδρόμελι, αλλά και μέλι, τρυγικό οξύ, λάδι, κερί μελισσών (θεωρουμένου ότι το λάδι και το κερί χρησίμευαν για τη συντήρηση του κρασιού και την σφράγιση των δοχείων). Ίσως όμως τα ευρήματα αυτά να ερμηνεύονται και από τη διαδοχική χρήση των αγγείων για κρασί, ζύθο από κριθάρι, και υδρόμελι.

Το εξαγωγικό εμπόριο των ελληνικών κρασιών ήταν πολύ καλά οργανωμένο και απλωνόταν σε ολόκληρη την Μεσόγειο, μέχρι την Ιβηρική χερσόνησο και φυσικά στον Εύξεινο Πόντο. Σε αντάλλαγμα του οίνου και του λαδιού οι Έλληνες εισήγαγαν δημητριακά και χρυσό από την Αίγυπτο και την Μαύρη Θάλασσα, χαλκό από την Συρία και την Κύπρο, ελεφαντόδοντο από την Αφρική. Ήταν μία από τις σημαντικότερες οικονομικές δραστηριότητες, γεγονός που αποδεικνύεται και από το πλήθος νομισμάτων που απεικονίζουν σταφύλια στην μιαν όψη και τον Διόνυσο (ή κάποια νύμφη) στην άλλη.

Σε πολλές πόλεις μάλιστα, υπήρχαν ειδικοί νόμοι για να εξασφαλίζουν την ποιότητα του κρασιού αλλά και την προστασία του υγιούς οινεμπορίου. Σε αρχαία ναυάγια πάλι έχουν βρεθεί αμφορείς που μετέφεραν το κρασί στις αγορές της εποχής εκείνης και μάλιστα αναγράφονταν ο τόπος παραγωγής. Κρασί όπως θα λέγαμε σήμερα «με ονομασία προέλευσης». Άλλωστε, οι οινικοί νόμοι της Θάσου του 5ου αιώνα π.Χ. αποτελούν ένα από τα πιο αρχαιότερα νομοθετικά κείμενα για την προστασία των Οίνων Ονομασίας Προέλευσης. Έτσι, όσα πλοία με ξένο κρασί πλησίαζαν το νησί, δημεύονταν! Από διάφορες πηγές μας έχουν διασωθεί τα ονόματα των οινοπαραγωγικών περιοχών και των κρασιών που έβγαζαν. Αρχικά, τα πιο ξακουστά κρασιά που εξάγονταν εκείνη την εποχή ήταν αυτά του βορείου Αιγαίου. Ο περίφημος Αριούσιος οίνος της Χίου, ο Λέσβιος με τα έντονα αρώματα, και ο “υπνωτικός” Θάσιος ήταν οι πιο ακρηβοπληρωμένοι οίνοι κατά τον 4ο π.Χ. αιώνα. Αργότερα, μετά την κλασική εποχή, απέκτησαν μεγάλη φήμη και τα λεπτότατα κρασιά της Ρόδου, της Κω και των λοιπών Δωδεκανήσων, τα γλυκά και μαλακά της Θήρας, της Κρήτης και της Κύπρου.

Τα γνωστότερα είδη κρασιού στην αρχαία Ελλάδα ήταν τέσσερα: το άσπρο, το κιτρινωπό, το μαύρο και το κόκκινο. Το άσπρο κρασί ήταν το ελαφρότερο, αρκετά χωνευτικό και διουρητικό• το κιτρινωπό, προς το ξανθό, είχε πιο ξινή γεύση, ενώ το μαύρο και το κόκκινο, που συνήθως είχαν γλυκιά γεύση, ήταν και τα πιο περιζήτητα. Φυσικά τα παλαιωμένα κρασιά ήταν και τα καλύτερα, όπως άλλωστε και σήμερα.

Ο τρόπος παραγωγής του κρασιού δεν διέφερε ουσιαστικά από αυτόν των ημερών μας. Η αμπελουργία είχε φτάσει σε υψηλά επίπεδα ενώ αρκετοί ήταν οι φιλόσοφοι που κατέθεταν τις γνώσεις σχετικά με το θέμα σε ειδικά συγγράμματα, όπως ο Θεόφραστος στο «Περί Φυτών Αιτίων» , ο Πλίνιος στο «Φυσική Ιστορία». Έτσι λαμβάνουμε αρκετές ενδιαφέρουσες πληροφορίες, λόγου χάριν ότι οι Έλληνες καλλιεργούσαν το αμπέλι κάτω στη γη χωρίς υποστηρίγματα. Η έκθλιψη ή εκχύμωση των σταφυλιών γινόταν ή με τα χέρια, αφού πρώτα αφαιρούσαν τους βοστρύχους (κοτσάνια) ή με τα πόδια σε ληνούς (πατητήρια). Αυτός ο τρόπος διαρκεί για αιώνες και μόνο τα τελευταία χρόνια άρχισαν να χρησιμοποιούνται τα μηχανικά πιεστήρια. Ένα οργανωμένο οινοποιείο κατά την ελληνιστική εποχή στέγαζε μία ληνό για την έκθλιψη των σταφυλιών, ένα χώρο απόθεσης των σταφυλιών ( σταφυλοδοχείον), και τουλάχιστον ένα ζεύγος πιεστηρίων για την εκπίεση των στεμφύλων.

Οι Αρχαίοι Έλληνες, λαός και άρχοντες, καθώς και οι φιλόσοφοι όλων σχεδόν των ρευμάτων , από τους Προσωκρατικούς και τους Ιδεαλιστές ( Πλάτων, Σωκράτης κ.ο.κ. ) μέχρι τους Επικούρειους, αγαπούσαν το κρασί, ενώ και οι ποιητές δεν παρέλειψαν να το υμνήσουν.

Ο Όμηρος στην «Οδύσσεια» περιγράφει πολλές σκηνές οινοποσίας, ενώ στην «Ιλιάδα» μιλάει για την ασπίδα του Αχιλλέα που είναι διακοσμημένη με μια σκηνή τρύγου. Ο Ευριπίδης στο σατυρικό δράμα «Κύκλωψ», ( στιχ. 616-624) αναφέρεται πως ο Οδυσσέας μέθυσε τον Πολύφημο με το δυνατό κρασί ( Μαρώνειος Οίνος) που του έδωσε ο ιερέας Μάρωνας και τον τύφλωσε.

Ο Αλκαίος, μεγάλος λυρικός ποιητής, μας παροτρύνει να μην φυτέψουμε κανένα άλλο δένδρο παρά μόνο αμπέλι, «Μηδ’ εν άλλο φυτεύσης πρότερον δένδρεον αμπέλω...»

Στην αξία του κρασιού αναφέρονται ο Πλάτωνας και ο Ξενοφώντας στα « Συμπόσιά» τους. « Χαλεπόν τοις ανθρώποις η μέθη» ,δηλ. « Φοβερόν ελλάτωμα για τους ανθρώπους η μέθη» ( Πλατ. “Συμπόσιον” c, 176 ) αλλά και ο Αθήναιος στους «Δειπνοσοφιστές», όπου αποκαλεί το κρασί « Οίνος, ο αγαθός δαίμονας». Στο ίδιο έργο, σ’ ένα απόσπασμα, ο Εύβουλος ( κωμικός ποιητής του 4ου π.Χ. αιώνα) παριστάνει τον Διόνυσο να λέει ότι το κρασί είναι απαραίτητο στον άνθρωπο, αλλά με μέτρο, γιατί αν πιει περισσότερο τότε παραφέρεται.

Τα συμπόσια, εξάλλου των Αρχαίων Ελλήνων, είχαν γίνει θεσμός, απόκτησαν κανονισμούς και εθιμοτυπία. Πραγματοποιούνταν στην αίθουσα του σπιτιού που λεγόταν “ανδρών” ,ενώ οι προσκεκλημένοι στηριζόμενοι στο αριστερό τους χέρι ξάπλωναν στα ανάκλιντρα. Στην αρχή, οι Έλληνες έπιναν το κρασί ανέρωτο, «άκρατον οίνον», αλλά αργότερα διαπίστωσαν πως πίνοντας νερωμένο κρασί, «κεκραμένον οίνον», μπορούσαν να αποφύγουν όλες τις δυσάρεστες συνέπειες του άκρατου οίνου. Έγινε λοιπόν γενικός κανόνας η ανάμειξη του κρασιού με νερό, σε αναλογία ένα μέρος οίνου, τρία μέρη νερού, ενώ η πόση ανέρωτου κρασιού θεωρούνταν βαρβαρότητα. Η μοναδική, ίσως, στιγμή της ημέρας κατά την οποία ο κοινός πολίτης της αρχαιότητας έπινε άκρατο τον οίνο του ήταν όταν κάθε πρωί βουτούσε το ψωμί του στο κρασί.
Η ίδια η λέξη "κρασί" αντανακλά την συνήθεια της ανάμειξης του οίνου με νερό, καθώς προέρχεται από το ρήμα "κεράννυμι" - αναμειγνύω (εξ΄ου και κρατήρ, το σκεύος ανάμειξης).

Οι Αρχαίοι πρόγονοί μας διέθεταν μια αξιοζήλευτη ποικιλία ειδικών αγγείων, τα οποία χρησιμοποιούσαν τόσο για την ανάμειξη του κρασιού, την διατήρηση του, όσο και για την ψύξη του, πριν την κατανάλωση. Έτσι έχουμε :

• Αποθηκευτικά – πίθος, στάμνος, αμφορέας
• Μίξης οίνου με νερό – κρατήρας, λέβης
• Αντλήσεως και σερβιρίσματος οίνου – κύαθος, οινοχόη, λάγυνος
• Πόσης – κύλιξ, κάνθαρος, μαστός, σκύφος ή κοτύλη, ρητόν ή ρέον ή προτομή, φιάλη
• Ψύξης του οίνου – ψυκτήρας

Ιστορική ανασκόπηση

Κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους, δεν σημειώθηκαν ουσιαστικές αλλαγές στην οινοποιία, παρόλο που η αύξηση του πλούτου είχε ως αποτέλεσμα μια συνεχή αναζήτηση ολοένα και πιο βελτιωμένης γεύσεως. Η πλήρης ωρίμανση ωστόσο του κρασιού ήταν αδύνατη, μέχρις ότου γενικεύτηκε η χρήση του μπουκαλιού και του φελλού. Αρκετά από τα κρασιά της αρχαίας Ρώμης απέκτησαν μεγάλη φήμη. Τα κρασιά αυτά, όπως και τα ελληνικά, βράζονταν, στην συνέχεια τους προσέθεταν αρωματικές ουσίες (καρπούς ή άνθη) ή τα αναμίγνυαν με ουσίες που ως σκοπό είχαν την εξασφάλιση καλύτερης και πιο μακροχρόνιας συντηρήσεως (ρητίνη , μέλι , πίσσα κ,α.). Τα κρασιά φυλάγονταν σε βαρέλια, ασκούς από δέρμα κατσίκας ή πήλινους αμφορείς και"πωματίζονταν" με λάδι ή κουρέλια βουτηγμένα σε λίπος.

Οι ρωμαϊκές κτήσεις επέτρεψαν στην αμπελουργία να εξαπλωθεί αρχικά σε όλη την περιοχή της Μεσογείου και στην συνέχεια και σε βορειότερες χώρες. Η επέκταση αυτή ωστόσο δεν ήταν απρόσκοπτη: ο Δομιτιανός είχε απαγορεύσει την αμπελοκαλλιέργεια το έτος 92 μ.Χ., ενώ ο Πρόβος την αναβίωσε και την ενίσχυσε το 282.

Ο ρόλος του κρασιού στην χριστιανική Θεία Λειτουργία υπήρξε ο σημαντικότερος παράγοντας για την συνέχιση της παραγωγής κρασιού μετά την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Αν και κατά τον Μεσαίωνα η παραγωγή και η ποιότητα των κρασιών, στον βαθμό που έχει εξακριβωθεί, παρουσίασε πτώση, η καλλιέργεια των αμπελιών συνεχίστηκε και η φροντίδα των αμπελώνων ήταν σχεδόν αποκλειστικά ασχολία της Εκκλησίας. Η επανεμφάνιση καλών κρασιών και φημισμένων αμπελώνων οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις προσπάθειες μοναχών που καλλιεργούσαν αμπέλια στον περιτειχισμένο κήπο κάθε μοναστηριού. Ορισμένα αμπέλια από τα οποία παράγονται φημισμένα τοπικά κρασιά στην Γαλλία βρίσκονται ακόμη συγκεντρωμένα γύρω από παλαιά μοναστήρια.

Ακολουθώντας τα ταξίδια του Κολόμβου, η καλλιέργεια του αμπελιού και η οινοποιία μεταφέρθηκαν από τον Παλαιό Κόσμο στο Μεξικό, στην Νότια Αμερική και, στη συνέχεια, στην νότια Αφρική, την Αυστραλία και την Καλιφόρνια.

Το 1860 ο Λουί Παστέρ συνέβαλε στην σταθεροποίηση της οινοποιητικής βιομηχανίας αποδεικνύοντας ότι η θέρμανση παρεμπόδιζε την ανεπιθύμητη μικροβιακή δραστηριότητα στο κρασί. Η χρήση της φιάλης και του φελλού, όπως είναι γνωστή στην σύγχρονη εποχή, φαίνεται ότι γενικεύτηκε προς τα τέλη του 17ου αιώνα. Η αξιοποίηση και των δύο οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό, στο έργο του Περινιόν ντομ ή ντον Πιέρ, Βενεδικτίνου μοναχού της μονής του Hautvillers, πατέρα της σαμπάνιας. Άλλη σημαντική αλλαγή υπήρξε η τυχαία ανακάλυψη το 1775 στο Ράινγκαου ότι τα σταφύλια που αφήνονταν πάνω στο κλήμα μέχρι να αρχίσουν να σήπονται έδιναν μια γλυκύτητα και ένα "μπουκέ" που δεν ήταν δυνατόν να επιτευχθούν με άλλον τρόπο. Στα μέσα της δεκαετίας του 1750 οι έμποροι της Μαδέρα άρχισαν πρώτοι να ενισχύουν επιστημονικά τα κρασιά τους προσθέτοντας σε αυτά μια ποσότητα μπράντυ· η διαδικασία αυτή είναι βασική για την παρασκευή και ωρίμανση όλων σχεδόν των επιδορπίων κρασιών.

Οι ευρωπαϊκοί αμπελώνες υπέστησαν μια μεγάλη καταστροφή, η οποία απείλησε να τους εξολοθρεύσει τελείως. Το 1863 εισάχθηκε συμπτωματικά από την Αμερική ένα Έντομο γνωστό ως Φυλλοξήρα, το οποίο τρεφόταν από την ρίζα του αμπελιού. Μεγάλες οινοπαραγωγές περιοχές ερημώθηκαν καθώς η ασθένεια εξαπλωνόταν. Τελικά, οι καταστροφές τέθηκαν υπό έλεγχο με την εισαγωγή ανθεκτικών στη Φυλλοξήρα υποκειμένων αμπέλου από την Καλιφόρνια, στα οποία εμβολιάστηκαν οι παλαιές ευρωπαϊκές ποικιλίες .

Η ευεργετική επίδρασή του στον οργανισμό

Είναι γνωστό ότι ένα ποτήρι κρασί κάνει καλό στην καρδία. Έρευνα Βρετανών επιστημόνων έδειξε ότι ένα ποτήρι κρασί μπορεί να προστατεύσει την καρδιά, αναστέλλοντας την σύνθεση μιας πρωτεΐνηςτης ενδοθήλης-1, η οποία συντελλεί σημαντικά στη σύνθεση αρωματικών πλακών στααγγεία. Επίσης, το κρασί λόγω κάποιων ενώσεων που διαθέτει φυσικά, τις λεγόμενες πολυφαινόλες, ανεβάζει τα επίπεδα καλής χοληστερόλης του αίματος(HDL) ενώ ταυτόχρονα μειώνει τα επίπεδα της κακής χοληστερόλης του αίματος(LDL).

Επιπλέον, το κρασί διαθέτει πολλές ευεργετικές ιδιότητες. Από την αρχαιότητα καταγράφεται ο σημαντικός ρόλος που έπαιζε στην καθημερινή ζωή των προγόνων μας ο μούστος και τα παράγωγά του: το πετιμέζι ως μέσο διατροφικό –ιδιαίτερα ως υποκατάστατοτης ζάχαρης– το κρασί ως μέσο θερμαντικό και φαρμακευτικό, το ξίδι ως αντισηπτικό. Νέες έρευνες αποδεικνύουν ότι αποτελεί σύμμαχο κατά του καρκίνου και μειώνει τις πιθανότητες εμφάνισής του. Αυτό οφείλεται στην ουσία ρεσβερατρόλη που έχει αντικαρκινικές, αντιφλεγμονώδεις και αντιοξειδωτικές ιδιότητες.

Το κρασί διαθέτει κι άλλες αντιοξειδωτικές ουσίες, τα φλαβονοειδή, οι οποίες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην μείωση της αρτηριακής πίεσης και στη βελτίωση της λειτουργίας της καρδιάς με μία ήπια κατανάλωση.

Το κόκκινο κρασί χάρη στην αντιοξειδωτική ουσίαρεσβερατρόλη, λειτουργεί προστατευτικά στους νευρώνες του εγκεφάλου· συμβάλλει στην καλύτερη κυκλοφορία του αίματος στον εγκέφαλο και παρουσιάζει θετική επίδραση στην ευφυΐα. Η μέτρια κατανάλωση του, έχει συσχετιστεί με μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου Αλτσαχάιμερ, καθώς η ρεσβερατρόλη βοηθά στην επιβίωση των κυττάρων από το οξειδωτικό στρες. Τέλος, το κρασί μας προφυλάσσει από ορισμένους ιούς και βακτήρια βελτιώνοντας έτσι την αντίσταση του οργανισμού στο κρυολόγημα και τις ιώσεις.

(πηγές http://www.zarariswines.gr/arxaiaellada.html
http://greekcook.gr/syntages/istoria_tou_krasiou )


Η Άμπελος στην Ζωγραφική

Bacchante with Grapes - Paul Merwart

Pressing grapes - John Reinhard Weguelin

Greek Wine - Lawrence Alma Tadema

A grape picker - William Bouguereau

Autumn - John William Godward